Hakemlik — yayıncılığın görünmez emeğidir. Hukuk Dergisi'nin akademik kalitesi, gönüllü hakemlerinin titiz, zamanında ve etik değerlendirmelerine bağlıdır. Bu rehber, hakem davetini kabul ettiğiniz andan rapor teslimine kadar süreç boyunca yol göstermeyi amaçlar.
Hakem yemini: Değerlendirdiğim makalenin içeriğini gizli tutarım, yalnızca metin üzerinden değerlendirme yaparım, kişisel tutum veya çıkar çatışmasından arınık karar veririm, makaleyi başkalarıyla paylaşmam ve yapay zekaya değerlendirme yazdırmam.
I. Daveti Kabul Etmeden Önce
Hakem daveti aldığınızda lütfen aşağıdaki soruları kendinize sorun:
- Konunun uzmanı mıyım? Sadece ilgili olmak yeterli değildir; uzmanlık gerekir. Konu uzmanlık alanınızın kıyısındaysa uygun bir meslektaşınızı önermeyi tercih edin.
- Yazarla bir bağım var mı? Aynı kurumda çalışmak, ortak yayın geçmişi, tez danışmanlığı veya yakın akrabalık ilişkisi çıkar çatışması doğurur.
- Zamanım var mı? Hakem süresi 30 gündür. Bu sürede titiz bir okuma ve değerlendirme yapamayacaksanız, daveti reddetmeniz daha sorumlu bir tutumdur.
- Daha önce başka bir versiyonunu gördüm mü? Aynı makaleyi başka bir dergi için hakem olarak değerlendirdiyseniz, bunu editöre bildirmeniz gerekir.
II. Gizlilik Yükümlülükleri
- Değerlendirdiğiniz makalenin içeriğini hiçbir üçüncü tarafla paylaşmamalısınız.
- Makaleyi öğrencinize, asistanınıza veya meslektaşınıza okutamazsınız.
- Yapay zeka araçlarına (ChatGPT, Claude vb.) makaleyi yükleyerek değerlendirme yazdıramazsınız. Bu, hem gizliliği hem de bağımsız değerlendirme ilkesini ihlal eder.
- Makaleden alıntı yapamaz, fikirlerini izinsiz kullanamazsınız.
- Hakemlik süreciniz tamamlandıktan sonra makale kopyasını imha etmeniz beklenir.
III. Değerlendirme Kriterleri
Hakemler her makaleyi beş ana eksen üzerinden değerlendirir:
1. Özgünlük
Makale literatüre ne ekliyor? Yeni bir tez mi öne sürüyor, mevcut bir tartışmaya yeni bir perspektif mi getiriyor, yoksa zaten bilinenin tekrarı mı?
2. Bilimsel Değer
Argümanlar tutarlı mı? Karşı tezleri yeterince ele alıyor mu? Mevzuat ve içtihatla bağlantılı mı? Tezlerin temellendirilmesi ikna edici mi?
3. Yöntem
Çalışma için seçilen yöntem (doktriner, karşılaştırmalı, vaka analizi, ampirik) uygun mu? Yöntem açıkça beyan edilmiş ve titizlikle uygulanmış mı?
4. Sunum
Metin akıcı ve anlaşılır mı? Bölüm geçişleri mantıklı mı? Atıflar tutarlı ve eksiksiz mi? Türkçe ifade düzeyi akademik standarda uygun mu?
5. Genel Kalite
Makale bu derginin standartlarına uygun mu? Yayımlanmaya değer mi? Önerilen revizyonlar gerçekçi mi?
IV. Hakem Raporu — Nasıl Yazılır?
Yazıcı yapı
Etkili bir hakem raporu genellikle şu yapıya sahiptir:
- Özet: Makalenin tezini ve katkısını 2-3 cümlede özetleyin. Bu, yazara metni doğru anladığınızı gösterir.
- Güçlü Yönler: Makalenin başarılı bulduğunuz noktalarını belirtin. Eleştirinin yapıcı olduğu izlenimi için önemlidir.
- Önemli Eleştiriler: Makalenin temel sorunlarını maddeler halinde sunun. Her eleştiriyi spesifik sayfaya/paragrafa atıfla destekleyin.
- Küçük Eleştiriler: Yazım, terminoloji, atıf eksikliği gibi ayrıntılar.
- Sonuç: Önerinizi (Kabul / Küçük revizyon / Büyük revizyon / Reddet) ve gerekçesini özetleyin.
Üslup
- Yazarın kişisi ya da akademik kariyeri hakkında yorum yapmayın — değerlendirme yalnızca metne yöneliktir.
- Eleştiriyi yapıcı bir dille sunun. "Bu çok kötü" yerine "Bu argüman X kararıyla desteklenirse daha güçlü olur" yazın.
- Atıf önerirken kendi yayınlarınızı zorunlu olarak öne sürmeyin — bu, etik dışı hakem davranışı sayılır (citation manipulation).
- Üslup nezaketli, ancak titiz olmalıdır. "Çok güzel" gibi yüzeysel ifadeler de "kabul edilemez" gibi keskin yargılar da değerlendirmenin kalitesini düşürür.
İki Bölüm
Hakem değerlendirmesi iki bölümden oluşur:
- Yazara iletilecek bölüm: Yapıcı eleştiri, somut öneriler, revizyon istekleri. Bu bölüm yazara birebir iletilir.
- Editöre özel bölüm: Sadece editörün göreceği gizli yorumlar, çıkar çatışması bildirimleri, intihal şüphesi gibi hassas konular.
V. Tavsiye Kararları
| Karar | Ne Zaman |
|---|---|
| Kabul | Makale yayımlanmaya hazır. En fazla yazım/küçük dipnot düzeltmeleri yeterli. |
| Küçük Revizyon | Temel argüman güçlü. Yapısal değişiklik gerekmez; sınırlı düzeltme yeterli. |
| Büyük Revizyon | Temel argüman değerli ancak yöntemsel/yapısal sorunlar var. İkinci tur hakemlik gerekir. |
| Reddet | Temel argüman zayıf veya derginin kapsamı dışında. Yazara gerekçeli ret yazılır. |
VI. Çıkar Çatışması
Hakemler aşağıdaki durumlarda çıkar çatışmasını editöre bildirmelidir:
- Yazarla aynı kurumda çalışıyor veya çalıştınız (son 3 yıl)
- Yazarın tez danışmanı veya öğrencisisiniz
- Yazarla son 5 yıl içinde ortak yayın yapmıştınız
- Makale konusunda doğrudan ticari/mesleki çıkarınız vardır
- Yazarla yakın akrabalık veya kişisel ilişki içindesiniz
- Aynı makaleyi başka bir dergi için değerlendirdiniz
VII. Hakemliğin Tanınması
Hakemlerimizin emeği şu yollarla tanınır:
- Yıllık Hakem Listesi: Her yılın Aralık sayısında o yıl katkı veren hakemlerimizin (anonim makale-hakem eşleşmesi olmaksızın) listesi yayımlanır.
- Publons / ORCID Kaydı: Hakem talep ederse, hakemlik kaydı Publons ve ORCID profilinize işlenir.
- Sertifika: Yılda 3 ve üzeri makaleye hakemlik yapan akademisyenlere "Onur Hakemi" sertifikası verilir.
VIII. Süreç Yönetimi
- Davet kabul edilirse en geç 30 gün içinde rapor teslim edilmelidir.
- Süresinde teslim edilemiyorsa, en az 1 hafta öncesinde editöre bildirilerek ek süre istenmelidir.
- Süresinde bildirim yapılmadan teslimat geciktirilirse, başka bir hakem atanır ve ilgili davet iptal edilir.
IX. İletişim
Hakemlik süreciyle ilgili sorular ve teknik destek için hakem@hukukdergisi.org adresine yazabilirsiniz. Genel editöryal sorular için editor@hukukdergisi.org.