Giriş
2024 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen AB Sığınma ve Göç Paktı; AB göç politikasında köklü bir dönüşümü temsil eder. Pakt; yeni sınır prosedürleri, hızlandırılmış başvuru değerlendirmesi, "güvenli üçüncü ülke" kavramının genişletilmesi ve üye devletler arasında dayanışma mekanizmaları öngörür.1
Bu çalışma; 2024 AB Paktı'nın yapısını sistematize eder, Türk hukukundaki yansımalarını 6458 sayılı YUKK çerçevesinde analiz eder ve Danıştay 10. Dairesi'nin son üç yıllık içtihadında geri gönderme yasağının uygulanmasını değerlendirir.
I. 2024 AB Paktı'nın Yapısı
A. Beş temel düzenleme
2024 Paktı; beş temel düzenleme çerçevesinde işlemektedir: (i) Tarama Yönetmeliği, (ii) Sığınma Prosedür Yönetmeliği, (iii) Eurodac Yönetmeliği, (iv) Sığınma ve Göç Yönetim Yönetmeliği, (v) Kriz ve Mücbir Sebep Yönetmeliği.
B. Hızlandırılmış sınır prosedürü
Pakt; AB sınırına gelen sığınmacıların başvurularının 12 hafta içinde sonuçlandırılmasını öngören hızlandırılmış sınır prosedürü tanımlar. Bu sürede sığınmacı; sınır bölgesinde "hukuki transit" durumunda tutulur.2
C. "Güvenli üçüncü ülke" genişlemesi
Pakt; "güvenli üçüncü ülke" kavramını genişletmektedir. Türkiye'nin "güvenli üçüncü ülke" olarak değerlendirilmesi; AB'nin sığınmacılarını Türkiye'ye geri gönderme yetkisini güçlendirir.
II. Türk Hukukundaki Yansımalar
A. 6458 sayılı YUKK çerçevesi
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK); Türk sığınma rejiminin temel düzenlemesidir. AB Paktı'nın Türk hukukuna yansımaları; öncelikle YUKK çerçevesinde değerlendirilir.
B. 2016 AB-Türkiye Mutabakatı
2016 yılında imzalanan AB-Türkiye Mutabakatı; AB'den Türkiye'ye geri gönderilen sığınmacılar için bir çerçeve oluşturmuştur. 2024 Paktı sonrasında; bu mutabakatın yenilenmesi veya genişletilmesi gündemde bulunmaktadır.3
C. Geri kabul anlaşmasının uygulanması
Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması; geri gönderilen sığınmacıların Türkiye'ye kabul edilmesini düzenler. Anlaşmanın operasyonel uygulanması; pratik zorluklarla karşılaşmaktadır.
III. Danıştay 10. Dairesi'nin İçtihadı
A. Geri gönderme yasağının uygulanması
Danıştay 10. Dairesi'nin son üç yıllık içtihadı; geri gönderme yasağının uygulanmasında önemli kıstaslar geliştirmektedir. Daire; AB'den Türkiye'ye geri gönderilen sığınmacılar için; AİHS m. 3 standartlarına uygun bir değerlendirme yapılması gerektiğini vurgular.4
B. Üçüncü ülke değerlendirmesi
Sığınmacının üçüncü ülkeye geri gönderilmesi; o ülkede "güvenli" olduğunun somut olarak değerlendirilmesini gerektirir. Bu değerlendirme; salt formel "güvenli üçüncü ülke" statüsü tanımakla yapılamaz.
"Türkiye'nin AB Paktı karşısındaki konumu; salt operasyonel uyum değil, insan hakları perspektifiyle dengeli bir politika gerektirir."
Sonuç
2024 AB Sığınma ve Göç Paktı; AB göç politikasının köklü bir dönüşümü olarak Türkiye'yi de doğrudan etkilemektedir. Türkiye'nin AB Paktı karşısındaki konumu; salt operasyonel uyum değil, insan hakları perspektifiyle dengeli bir politika gerektirir. Danıştay 10. Dairesi'nin son üç yıllık içtihadı; bu dengeli politikanın yargısal güvencesini sağlamada önemli bir doktriner zemin oluşturmaktadır.